Hurafe, Ä°stidrac, Keramet ve Mucize (MucizeleÅŸtirmeler I)
Hurafeler, gerçek olmadığı bilindiÄŸi hâlde, harikuladelik üzerine oturtularak dinileÅŸtirilen, bazen de dinin yerine ikame edilen aşırı inanç ve anlatımlardır.
ÇoÄŸu zaman çaÄŸdaÅŸlıkla hurafenin bir arada barınamayacağı zannedilir. Oysa çaÄŸdaÅŸlık hurafeyle doÄŸru orantılıdır. Ä°lkinin geliÅŸme zamanı olan iletiÅŸim, ikincisinin çoÄŸalma mevsimidir. Çünkü hurafeler, ancak "reklam"la büyütülebilecek yakıştırmalardır.
Toplumların hurafe menfezlerinden birisi cehalet ise de kuÅŸkusuz bundan daha önemlisi, insanın sevmediÄŸini inkâr etme, sevdiÄŸini ise mucizeleÅŸtirme tabiatıdır.
Kur’ân-ı Kerîm, her türlü inanç ve eylemin “ayet” ve “beyyine” üzerine oturmasını ister ve bu nedenle hakla bağını koparan her türlü hurafeye savaÅŸ ilan eder.
Peki, o hâlde; peygamberliÄŸin ispatı için “mucize” yi ÅŸart koÅŸup da, ardından, mahiyet olarak ondan hiç de farkı bulunmayan “keramet” ve “istidrac”ın hak olduÄŸunu kabul etmek, Kur’ânî çizginin neresinde kalır? Bir yandan enbiyanın diÄŸerlerinden farkı ispat etmeye çalışılırken, öte yandan enbiya evliyayla, evliya da eÅŸkıya ile eÅŸitlenmiÅŸ olmaz mı?
Bugün pek yaygın olan istidrac ve keramet kabulü yanında, Hz. Peygamberin yüzlerce mucize göstermiÅŸ olduÄŸunu anlatan dini eserler vardır. Ancak, meseleye kronolojik olarak bakıldığında, bu hususta izahı zor bir husus açığa çıkar.
Çünkü geriye doÄŸru inildikçe mucize sayılan olayların sayısı ciddi ölçüde azalmaktadır. Bundan daha düÅŸündürücü olanı ise, “mucize” kavramının Hicrî IV. asırda “ayet” kelimesiyle deÄŸiÅŸmesidir.
Çünkü harikulade olay anlamındaki mucize kelimesinin Ä°slamî edebiyatta ilk kullanılışı bu tarihlerde baÅŸlamıştır. Mucize sözcüÄŸünü ilk kullananlardan birisi, harikuladeyi, peygamberlerin doÄŸruluÄŸunu bilmenin ilk ÅŸartı gören Ebu’l-Hasen el-EÅŸarî’dir.
Dolayısıyla Hz. Peygambere ve hatta sahabeye isnat edilen hadislerde “mucize” aramak boÅŸ bir çaba olacaktır. Harikuladelik bildiren haberler ise, erken dönemde derlenen hadislerde sadece birkaç tanedir. Siyer arka planına inilince bunların da harikuladelik içeriÄŸi dağılmaktadır.
Kur`ân-ı Kerim’in ise, “mucize” sözcüÄŸünü hiç kullanmaması yanında, inkârcıların harikuladelik içeren talepleri karşısında olumsuz tavır aldığı, hatta bu istenen ÅŸeylere bile “ayet” tabir ettiÄŸi bilinmektedir.
Yani bu yüce kitap, ilahi yaratış ile ilahi kelamı birbirinden ayırmamıştır. EÅŸyaya da, onun iÅŸleyiÅŸine de, eÅŸyayı ve olayları yönlendiren vahye de aynı adı vermiÅŸtir. Bütün bunları, kulları Allah’a kılavuzlaması yönüyle; “âyet”, “beyyine”, “burhân”, “sultân”, “furkân” ve “hakk” sözcükleriyle nitelemiÅŸtir.
Bu sözcüklerin hiç birisinin, sebeplere dayanmadan meydana gelmiÅŸ bir olayı nitelediÄŸine dair bir delil de mevcut deÄŸildir. Hâl böyle iken Arapça olan bu altı kelimenin, yine Arapça olan “mucize” kelimesiyle eÅŸ anlamlı sayılması, isabetli bir tercüme deÄŸildir. Ayrıca altı ayrı anlamı bir sözcükte eÅŸitlemenin, müthiÅŸ bir algı daralmasına sebep olacağı da açıktır.
Ahmet BAYDAR
